Туыстар жиі сұрайды: барлық әңгіме ұрыспен немесе «соңғы рет» деген уәдемен аяқталып жүрсе, тәуелді адамды емделуге қалай көндіруге болады? Емделуге ынталандыру - бұл қысым да, алдау да, адамды «сындыру» әрекеті де емес. Бұл - оған тәуелді мінез-құлық пен нақты салдардың арасындағы байланысты көруге, көмектен қорықпауға және алғашқы нақты қадамды жасауға көмектесетін жүйелі жұмыс. Маңыздысы: бір ғана «мінсіз сөйлем» жағдайды сирек өзгертеді. Нәтижені дайындық, отбасының келісілген ұстанымы және дұрыс таңдалған сәт қалыптастырады.
Адамда бір мезгілде екі ұстаным қатар өмір сүруі мүмкін: «былай жалғастыруға болмайды» және «мен өмірімді өзгертуге дайын емеспін». Бұл амбиваленттілік деп аталады. Егер жақындары тек қарсыласатын жағымен ғана айтысса, адам әдетте одан бетер қорғанады. Әңгіменің міндеті - диагнозды дәлелдеу емес, болып жатқанның құнын оның өзі атап, қолжетімді көмек нұсқасын көруіне жағдай жасау.
Ынта өзгеріп тұрады. Бүгін адам бас тартады, ертең сұрақ қояды, ал кезекті салдардан кейін кездесуге келісуі мүмкін. Сондықтан отбасына лезде мойындауды күту емес, бірнеше әңгімеге арналған жоспар қажет. Бұл алкогольге тәуелділікті емдеуге ынталандыруда да, есірткіге тәуелділік кезіндегі көмекте де, құмар ойынға тәуелділікте де бірдей жұмыс істейді.
Алдымен негізгі туыстарды тәуелді адамсыз жинаңыз. Фактілерді, қауіптерді, бұрынғы әрекеттер мен келіспеушіліктерді талқылаңыз. Егер отбасының бір мүшесі шекара қойып, екіншісі жасырын ақша беріп немесе салдарды жауып отырса, адам қарама-қайшы сигналдар алады.
Ортақ ұстанымды анықтаңыз: біз мәселені көріп тұрмыз; біз көмекке жүгінуді қолдауға дайынбыз; біз тәуелділікті қолдайтын нақты әрекеттерді жалғастыруға дайын емеспіз. Тұжырымдар барлық қатысушы үшін шынайы орындалатындай болуы керек. Егер жақын адам мәселені мүлдем мойындамаса, «Ұлыңыз немесе күйеуіңіз тәуелді болып, көмектен бас тартса, не істеу керек» атты талдауымыздан бастаңыз.
Қателердің толық тізімін оқып шығудың қажеті жоқ. Жақында болған және тексеруге болатын оқиғаларды таңдаңыз: жұмыстан айырылу, апатты жағдай, қарыз, баламен жанжал, денсаулықтың нашарлауы, қайталанған алдау. Оқиғаны қорламай сипаттаңыз: «Сен жауапсызсың» деп емес, «Ставкалардан кейін пәтерақыға жиналған ақша жоғалды» деп айтыңыз.
Фактілерді адамның өз құндылықтарымен байланыстырыңыз. Егер ол үшін балалары, жұмысы немесе отбасының құрметі маңызды болса, сұрақ былай қойылуы мүмкін: «Қазіргі жағдай сен болғың келетін әке немесе маман бейнесіне қаншалықты сай келеді?» Бұл - тұзақ емес, ойлануға шақыру.
«Ынталандыру қысымнан емес, айқындықтан басталады: нақты фактілер, нақты көмек және отбасы шын мәнінде ұстана алатын шекаралар».
Казыбек Берикович, Adal Rehab мотивация бөлімінің жетекшісіМысал: «Біз сені жақсы көреміз және алаңдап отырмыз. Соңғы екі аптада сен екі рет үйге келмедің, ал пәтерақыға арналған ақша ставкаларға кетті. Бұл бүкіл отбасы үшін қауіпті болды. Ертең сағат 15:00-де маманмен құпия түрде сөйлесуге болады. Мен сенімен бірге барамын. Егер бас тартсаң, мен ақша бермеймін және жаңа қарыздарды жаппаймын».
Әр қарсылықты жоққа шығаруға тырыспаңыз. Фактілерге, ұсынысқа және шекараларға қайта оралыңыз. Дау неғұрлым ұзаққа созылса, басты тақырып ұсақ-түйектің арасында соғұрлым оңай жоғалады.
«Интервенция» сөзін кейде кез келген қатаң әрекетке қатысты қолданады. Жауапты форматта бұл - алдын ала дайындалған кездесу: жақындар мәселе туралы сабырлы әрі келісілген түрде айтып, қолжетімді көмек нұсқасын ұсынып, шекараларды белгілейді. Мақсат - адамның абыройы мен барлық қатысушының қауіпсіздігін сақтай отырып, емделуге дайындығын арттыру.
Егер адам айқайлап, қорқытып тұрса, масаң күйде болса немесе әңгіме өзара айыптауларды қайталауға айналса, үзіліс жасаңыз. Тақырыпқа қашан оралатыныңызды айтыңыз және өз қауіпсіздік шараларыңызды орындаңыз. Шығатын жолды бөгемеңіз, құжаттарды күшпен тартып алмаңыз және физикалық қақтығысқа жол бермеңіз.
Үзіліс ұстанымнан бас тарту емес. Отбасы қаржылық және тұрмыстық шекараларды сақтай беруіне және тәуелді адамның қатысуынсыз кеңес алуына болады.
Дайындық терезесі кейде қысқа болады. Байланыс деректерін, кеңес уақытын, қажетті заттар тізімін және ықтимал жол нұсқаларын алдын ала біліп қойыңыз. Қайда жүгінетініңізді алдын ала түсінген пайдалы: таңдау критерийлерін «Реабилитациялық орталықты қалай таңдау керек: отбасына арналған адал чек-лист» мақаласында талдадық. Жеңісті тойлауға да, кінәлауға қайта оралуға да болмайды. Кездесуге келісім - бағалау мен бірлескен жоспардың басы ғана.
Егер адам келіскеннен кейін райынан қайтса, оны бірден манипуляция жасады деп айыптамаңыз. Неден қорқатынын нақтылаңыз: жария болу, ұзақ уақыт үйде болмау, жұмыстан айырылу, белгісіз жағдайлар. Нақты қорқынышты талқылауға болады; абстрактілі қысым әдетте бас тартуды күшейтеді.
Маман отбасына фактілерді эмоциядан ажыратуға, қауіптерді бағалауға, қатысушылардың ұстанымын келісуге және сөз орамдарын дайындауға көмектеседі. Ол «адамды кез келген жолмен алып кетеміз» деп уәде бермейді және шұғыл немесе медициналық көмекті алмастырмайды.
Adal Rehab-тың Алматыдағы ерлерге арналған реабилитациялық орталығында ынталандыру бойынша кеңес туыстардан басталуы мүмкін. Біз нақты жағдайды талдап, келесі қадамды түсінікті, заңды және қауіпсіз етіп құрамыз.
Құпия кеңес алу үшін Adal Rehab-қа хабарласыңыз. Команда жағдайды талдап, қысымсыз және «кепілдендірілген нәтиже» уәдесінсіз қауіпсіз көмек жолын анықтауға көмектеседі.
Кеңес алу +7 777 011 90 00Адам сау немесе барынша тұрақты күйде болғанда, ал қатысушылар сабырлы әрі дайын болғанда. Оны масаң күй, абстиненция, өткір жанжал немесе қорқыту кезінде өткізбеңіз.
Әдетте ұстанымы ортақ бір-екі маңызды жақын адам жеткілікті. Үлкен топ ұят пен шабуыл сезімін күшейтуі мүмкін.
Нақты қорқынышын анықтап, ұсынысты қайталап, келісілген шекараларды сақтау керек. Отбасына маманмен байланыста болу және бұрынғы «құтқарушылыққа» оралмау пайдалы.
Алдау сенімді бұзады және жанжал қаупін арттыруы мүмкін. Кездесу мен көмектің шарттарын, жағдайдың қауіпсіздігі мүмкіндік бергенше, адал түсіндірген дұрыс.