Қазақстандағы мәжбүрлі емдеу: заң не дейді және отбасы не істей алады
Қазақстандағы мәжбүрлі емдеу деген заңда көрсетілген негіздер бойынша сот тағайындайтын шара. Отбасы ересек адамды оның еркінен тыс емделуге өзі жібере алмайды. Жеке орталық тек ерікті түрде жұмыс істейді. Адам бас тартса, жақындарға кеңес, уәждеу жұмысы және маман басқаратын интервенция көмектеседі.
Қазақстанда алкоголизм мен нашақорлықтан мәжбүрлі емдеу қалай жүреді, кім қайда жүгінеді, сот нені шешеді және бұл жол неге ерікті бағдарламадан нашар нәтиже береді.
Автор: Казыбек Берикович, Мотивация бөлімінің басшысы · Тексерілген күні:
Көндіру жылдар бойы көмектеспегенде, отбасы ерте ме, кеш пе бір сұрақ қояды: адамды келісімінсіз емдеуге жіберуге бола ма. Қазақстанда мұндай рәсім бар, бірақ ол көпшілік ойлағандай көрінбейді. Заңда не көзделгенін, бұл тәжірибеде қалай болатынын және мамандар бұл жолды неге ең соңғы шара санайтынын талдайық.
Заңнамада не көзделген
Алкоголизм, нашақорлық және уытқұмарлықпен ауыратын адамдарды мәжбүрлі емдеу жеке заңмен реттеледі, ал мұндай істерді қарау тәртібі азаматтық іс жүргізу заңнамасында бекітілген. Негізгі ережелер былай көрінеді:
Бөлек қылмыстық және әкімшілік іс жүргізудегі медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары бар: олар құқық бұзушылық жасаған және емделуге мұқтаж деп танылған адамдарға тағайындалады.
Бұл тәжірибеде қалай болады
Отбасы талап арызды өзі бермейді. Әдеттегі жол былай көрінеді: туыстар тұрғылықты жердегі наркологиялық қызметке және учаскелік полиция инспекторына жүгінеді. Одан кейін материал жиналады: туыстың арызы, учаскелік инспектордың құқық бұзушылық туралы деректері бар рапорты, медициналық тексеру және дәрігерлік комиссияның емдеу қажеттігі туралы қорытындысы. Осы топтамамен сотқа медициналық ұйым жүгінеді. Сот істі тараптардың қатысуымен қарап, шешім шығарады.
Мерзім тексеруден, комиссия жұмысынан және сот қарауынан құралады, сондықтан бүкіл процесс бірнеше аптадан аз уақыт алуы сирек. Осы уақыттың бәрінде адам қолдануын жалғастырады, ал отбасы жүгінгенге дейінгі жағдайда қалады.
Отбасы алдын ала нені түсінуі керек
«Ол ішеді, мен қиналамын» деген жеткіліксіз. Құжатпен расталған дерек керек: полицияға жүгінулер, тіркелген құқық бұзушылықтар, медициналық деректер, көрші мен туыстардың куәлігі. Осының ешқайсысы болмаса, іс жиналмайды.
Сот ерікті балама бар-жоғын қарайды. Адам емделуге келіссе және отбасы қолдауға дайын болса, сот әдетте ерікті жолды таңдайды. Бұл бюрократиялық рәсімшілдік емес, мұндай нұсқадағы нәтиженің жоғары екенін мойындау.
Қарым-қатынас бұдан кейін өзгереді. Адам арызды кім жазғанын біледі. Мәжбүрлі емдеуден кейін үйге оралу көбіне өкпе мен кектен басталады, отбасы бұған дайын болғаны жөн.
Мамандар мұны неге соңғы шара дейді
Мәжбүрлі ем екі міндетті шешеді: қолдануды физикалық түрде үзеді және адам оқшауланған уақытта айналасындағыларды қорғайды. Екеуі де маңызды, әсіресе өмірге қауіп, отбасындағы агрессия немесе бақылаудың толық жоғалуы туралы сөз болғанда.
Бірақ ол сауығудың басты міндетін шешпейді. Мінез-құлықтағы өзгеріс адамның ішкі келісіміне сүйенеді, ал бұл сызбада ол жоқ: ол емделуді таңдаған жоқ, ол сот шешіміне бағынды. Мерзім біткен соң едәуір бөлігі қолдануға қайтады, кейде алғашқы күндері-ақ. Ынта үкіммен пайда болмайды, ол адамның өзі жасайтын жұмыстан өседі, бұл туралы тәуелді адамды емделуге қалай ынталандыру керек деген мақалада жаздық.
Сотқа дейін отбасы шынымен не істей алады
Тәжірибеде адамды ерікті келісімге сот рәсімінен гөрі дәл осы қадамдар жиірек әкеледі. Әдеттегі өмір ыңғайсыз болып, қасында дайын шешім тұрғанда, келісім отбасы күткеннен тез пайда болады. Мұндай әңгімені қалай құру керектігі жақын адам көмектен бас тартса не істеу керек деген материалда талданған.
Дереу жүгіну қажет жағдайлар
Ынта туралы талқылау кеш болатын жағдайлар бар: өмірге қауіп, ауыр улану, талма, агрессиясы немесе қудалау сандырағы бар психоз. Мұндайда жедел жәрдем мен полиция шақырады, ал әрі қарайғы емдеу мәселесі адам тұрақтанғаннан кейін шешіледі.
Неден бастау керегін білмесеңіз
Өз жағдайыңыз туралы әңгімеден бастаңыз: қандай тетіктер бар, алдағы апталарда нені шынымен өзгертуге болады және сот рәсімі жалпы қажет пе. Алматыдағы Adal Rehab орталығындағы кеңес тегін әрі құпия, оған тәуелді адамсыз да келуге болады.
Жақын адамыңызға не болып жатқанын сипаттаңыз. Кеңес тегін әрі құпия, тәулік бойы және демалыссыз жұмыс істейміз.
Мәжбүрлі емдеу мүмкін болмаса, отбасы не істей алады?
Емделуден бас тарту жол жоқ дегенді білдірмейді. Көп адам отбасы мен маман дайындаған әңгімеден кейін келіседі.
- жақындарға арналған кеңестен өтіңіз;
- фактілерді жинап, әңгімені дайындаңыз;
- кеңесшімен бірге интервенцияны қарастырыңыз;
- адамға қысым емес, нақты көмек ұсыныңыз.
Ол қалай өтетіні интервенция мақаласында айтылған.
Нені есте сақтау маңызды?
Осы мақаладағы ең бастысы қысқаша:
- мәжбүрлі емдеуді тек сот тағайындайды;
- отбасы ересек адамды еркінен тыс жібере алмайды;
- жеке орталық тек ерікті түрде жұмыс істейді;
- бас тартқан адамға уәждеу мен интервенция көмектеседі.
Сұрақтарыңыз қалса, тегін әрі анонимді кеңеске қоңырау шалыңыз. Өтініштерді тәулік бойы қабылдаймыз, есепке қоймаймыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Әйелі немесе анасы сотқа өзі арыз бере ала ма?
Туыстың арызы іс материалдарының бір бөлігі болады, бірақ сотқа куәландыру мен дәрігерлік комиссия қорытындысынан кейін медициналық ұйым жүгінеді. Сондықтан талап арыз жазудан емес, тұрғылықты жердегі наркологиялық қызмет пен учаскелік инспектордан бастау керек.
Мәжбүрлі ем қанша уақытқа созылады?
Мерзімді сот белгілейді. Ем сәтті болғанда мерзімінен бұрын шығару сот шешімімен мүмкін, бірақ әдетте алты айдан ерте емес. Өз жағдайыңыздағы нақты мерзімді заңгерден және наркологиялық ұйымнан нақтылаған дұрыс, себебі нормалар мезгіл-мезгіл өзгереді.
Бағдарлама қалай құрылған, резиденттермен кім жұмыс істейді және күн қалай өтеді — Adal Rehab орталығы туралы.
Мәжбүрлі емнен кейін есепке қояды дегені рас па?
Шыққаннан кейін тұрғылықты жерде бақылау мен қолдаушы ем көзделген. Бұл жеке орталыққа ерікті әрі жасырын жүгінуден ерекшеленетін тұстардың бірі, ол туралы анонимді реабилитация туралы мақалада жаздық. Бақылау тәртібін нақты наркологиялық ұйымнан нақтылаған жөн.
Жақыныңызбен не болып жатқанын айтыңыз — неден бастау керегін айтамыз
Дереккөздер
Материалды дайындау кезінде келесі дереккөздерге сүйендік:
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI Кодексі — Әділет (adilet.zan.kz)
- The effectiveness of compulsory drug treatment: A systematic review — Int J Drug Policy, 2016 (PMC)
Adal Rehab көмегі: Алматыда маскүнемдікті емдеу · Алматыда нашақорлықты емдеу · Алматыда құмар ойынға тәуелділікті емдеу · орталық және команда туралы
